قوانینی که مسافرین قبل پرواز باید بدانند

اطلاعات روی بلیط هواپیما (Ticket) یا ایتینرری (Itinerary) ممکن است در نگاه اول پیچیده به نظر برسد، اما هر بخش معنی خاصی دارد. در زیر، رمزگشایی کامل این اطلاعات را بر اساس یک نمونه واقعی انجام می‌دهم:

 اجزای اصلی بلیط/ایتینرری (نمونه تصویری)

1. Airline PNR/Record Locator: **TK1469**
2. Ticket Number: **0612171234567**
3. Passenger: ALIZADEH/MOHAMMAD MR
4. From: IKA Tehran Imam Khomeini
5. To: IST Istanbul Airport
6. Flight: TK1469
7. Class: Y
8. Date: 15JUL
9. Time: 08:25
10. Status: OK
11. Fare Basis: VFAR12
12. Baggage: 30KG
13. Seat: 12A
14. Gate: 12
15. Boarding Time: 07:35

توضیح هر بخش به ترتیب اهمیت

۱. شماره PNR یا کد رزرو (Record Locator / PNR)

• نمونه: TK78H5J
• توضیح: این کد ۶ کارکتری (حروف و اعداد) شناسه رزرو شما در سیستم ایرلاین است. برای چک‌این، استعلام و تغییرات به آن نیاز دارید.
• نکته: این کد در سیستم ایرلاین است، نه بلیط. ممکن است با کد آژانس متفاوت باشد.

۲. شماره بلیط (Ticket Number) نمونه: 0612171234567 (معمولاً ۱۳ رقمی)

• توضیح:
• ۳ رقم اول: کد ایرلاین صادرکننده (۰۶۱ = خطوط هوایی ترکی).
• ۱۰ رقم بعدی: شماره سریال منحصر به فرد بلیط شما.
• نکته: برای استرداد، تغییر یا ادعای غرامت این شماره حیاتی است.

۳. نام مسافر (Passenger Name)

• نمونه: ALIZADEH/MOHAMMAD MR
• توضیح:
• ALIZADEH: نام خانوادگی.
• MOHAMMAD: نام.
• MR: عنوان (آقا/خانم/کودک).
• نکته: نام حتماً باید دقیقاً مطابق پاسپورت باشد (حتی اگر ترتیب آن متفاوت باشد).

۴. مسیر (From/To)  نمونه: IKA (فرودگاه مبدأ) → IST (فرودگاه مقصد).

• توضیح:  · IKA: کد فرودگاه امام خمینی تهران · IST: کد فرودگاه جدید استانبول.
• نکته: کدهای ۳ حرفی فرودگاه‌ها را می‌توانید در گوگل جستجو کنید.

۵. شماره پرواز (Flight Number)· نمونه: TK874

• توضیح: · TK: کد ایرلاین ترکی · ۸۷۴: شماره پرواز.
• نکته: پروازهای چهاررقمی اغلب پروازهای کدشر (Code-share) هستند (مثلاً پرواز با شماره ایرلاین X اما operated توسط ایرلاین Y).

۶. کلاس پرواز (Class of Service)· نمونه: V

• توضیح: این حرف، کلاس خدمات شما را نشان می‌دهد، نه necessarily کلاس صندلی!
• F, A: First Class.
• J, C, D, Z: Business Class.
• Y, B, M, H, V, W, S, T, L, K, G: Economy Class (هر حرف نشان‌دهنده نوع بلیط و شرایط است).
• نکته: حرف V معمولاً نشان‌دهنده اکونومی یارانه‌دار یا خاص است.

۷. تاریخ پرواز (Date)                    · نمونه: 15JUL

• توضیح: روز + ماه (به حروف لاتین). ماه‌ها معمولاً با ۳ حرف نشان داده می‌شوند.

۸. ساعت پرواز (Time)             · نمونه: 08:25

• توضیح: ساعت محلی فرودگاه مبدأ است (همیشه ۲۴ ساعته).

۹. وضعیت بلیط (Status)        · نمونه: OK

• توضیح:
• OK: بلیط تأییدشده و صندلی رزرو شده.
• RQ: درخواست صندلی (تأیید نشده).
• WL: لیست انتظار (Waitlist).
• OPEN: پرواز باز (تاریخ مشخص ندارد).

۱۰. پایه کرایه (Fare Basis)     · نمونه: VFAR12

• توضیح: کدی که شرایط بلیط را نشان می‌دهد:
• V: کلاس.
• FAR: نوع کرایه.

۱۱. بار مجاز (Baggage Allowance)    · نمونه: 30KG یا 2PC

• توضیح:
• 30KG: حداکثر وزن برای بار ثبت‌شده.
• 2PC: تعداد قطعات مجاز (مثلاً ۲ چمدان).
• نکته: ممکن است به صورت 30K/15K باشد: ۳۰ کیلو بار ثبت‌شده + ۱۵ کیلو بار کابین.

۱۲. صندلی (Seat Assignment)      · نمونه: 12A

• توضیح: · 12: شماره ردیف.
• A: صندلی کنار پنجره سمت چپ (در بیشتر هواپیماها).
• نکته: ممکن است – یا Not Assigned باشد یعنی صندلی در فرودگاه تعیین می‌شود.

۱۳. گیت و زمان سوار شدن (Gate & Boarding Time)· نمونه: Gate: 12 ، Boarding Time: 07:35

• توضیح:  · گیت: معمولاً در روز پرواز و روی تابلو اعلام می‌شود.
• زمان سوار شدن: معمولاً ۳۰-۶۰ دقیقه قبل از پرواز است.
• Endorsements/Restrictions: محدودیت‌ها (مثلاً NONREF = غیرقابل استرداد، NONEND = غیرقابل تغییر).
• Form of Payment: روش پرداخت (مثلاً CASH، CCVI4567 = کارت اعتباری).
• Issued By: صادرکننده بلیط (ایرلاین یا آژانس).
• ETicket: اگر بلیط الکترونیکی باشد، معمولاً ELECTRONIC TICKET یا ET درج شده.
• پرواز بدون توقف (Non-Stop)
• پرواز مستقیم (Direct Flight)

تعریف فنی: پروازی که با یک شماره پرواز واحد از مبدأ به مقصد می‌رود، اما ممکن است در مسیر یک یا چند توقف داشته باشد.

• مثال معروف:

پرواز ایران‌ایر شماره ۷۱۰ از تهران (IKA) به مکه (JED) با توقف در مدینه (MED). این یک پرواز مستقیم است چون:

• شماره پرواز یکسان است (IR710).
• هواپیما تغییر نمی‌کند.
• مسافرانی که مقصد نهایی‌شان جده است، هواپیما را در مدینه ترک نمی‌کنند (معمولاً در کابین می‌مانند یا برای استراحت خارج می‌شوند).

مثال ساده:

• تهران → استانبول (Non-Stop): بدون توقف.
• تهران → استانبول → آمستردام (Direct): با یک توقف، اما با همان هواپیما.

 قوانین و مقررات مهم پروازهای مستقیم

۱. قوانین مربوط به مسافر

• خروج از هواپیما در شهر توقف:
• در پرواز مستقیم، معمولاً مجاز نیستید در شهر توقف از هواپیما خارج شوید و دوباره سوار شوید، مگر با اجازه کتبی ایرلاین.
• اگر خارج شوید، پرواز شما لغو می‌شود و بار شما ممکن است تخلیه شود.
• بار:
• بار شما معمولاً تا مقصد نهایی حمل می‌شود و نیازی به تحویل گرفتن در شهر توقف نیست.
• ترانزیت و ویزا:
• اگر در شهر توقف از هواپیما خارج شوید (مثلاً برای استراحت در ترانزیت)، ممکن است نیاز به ویزای ترانزیت داشته باشید.
• معمولاً مسافران در پرواز مستقیم در شهر توقف در منطقه ترانزیت می‌مانند.

۲. قوانین مربوط به ایرلاین

• تغییر برنامه: ایرلاین می‌تواند برنامه پرواز مستقیم را تغییر دهد (مثلاً شهر توقف را عوض کند) و معمولاً موظف است شما را مطلع کند.
• تأخیر در توقف: اگر در شهر توقف تأخیر پیش بیاید، ایرلاین مسئول ارائه خدمات (غذا، اقامت در صورت نیاز) است.
• لغو بخشی از مسیر: اگر ایرلاین بخش دوم پرواز مستقیم را لغو کند (مثلاً تهران-مدینه-جده، و بخش مدینه-جده لغو شود)، باید برای شما پرواز جایگزین تأمین کند.

۳. قوانین ایمنی و امنیتی

• تخلیه موقت هواپیما: در برخی توقف‌ها، ممکن است همه مسافران موقتاً تخلیه شوند برای پاکسازی، سوخت‌گیری یا بازرسی امنیتی.
• کنترل مدارک: در شهر توقف بین‌المللی، ممکن است پاسپورت‌ها موقتاً جمع‌آوری و بررسی شوند.

حقوق مسافران در پرواز مستقیم

۱. در صورت تأخیر طولانی در توقف:

• اگر توقف به دلایل تحت کنترل ایرلاین (مثلاً نقص فنی) بیش از حد معمول طول بکشد، مسافران حق دریافت غذا، نوشیدنی، اقامت و در مواردی غرامت را دارند.

۲. در صورت تغییر برنامه ایرلاین:

• اگر ایرلاین شهر توقف را تغییر دهد یا پرواز را به یک پرواز اتصالی تبدیل کند، شما حق دارید:
• پذیرش تغییرات
• درخواست استرداد کامل بلیط
• درخواست پرواز جایگزین مشابه

۳. در صورت overbooking در بخش دوم:

• اگر در شهر توقف، ایرلاین متوجه overbooking شود، مسافرانی که بلیط یکپارچه دارند (مثلاً تهران به جده) در اولویت سوار شدن نسبت به مسافرانی که فقط بلیط آن بخش (مدینه به جده) را دارند، قرار می‌گیرند.

نکات مهم هنگام خرید بلیط پرواز مستقیم

۱. حتماً نوع پرواز را بررسی کنید:

• در نتایج جستجو، معمولاً کنار پرواز مستقیم عبارت “Direct” یا “1 Stop” نوشته می‌شود.
• مدت زمان توقف را ببینید (مثلاً: توقف ۲ ساعته در مدینه).

۲. شرایط بلیط را بخوانید:

• آیا اجازه خروج از هواپیما در شهر توقف را دارید؟
• اگر پرواز مستقیم شامل دو بخش (مثلاً با ایرلاین‌های مختلف تحت کدشر) باشد، قوانین پیچیده‌تر است.

۳. زمان توقف را در نظر بگیرید:

• توقف‌های کوتاه (۱-۲ ساعت) معمولاً بدون خروج از هواپیما.
• توقف‌های طولانی (۴+ ساعت) ممکن است اجازه خروج موقت بدهند.

انواع بلیط کانکشن‌دار

الف) بلیط یک‌پارچه (Single Ticket / Itinerary)

• تعریف: همه بخش‌های پرواز (پرواز اول، دوم و …) تحت یک شماره بلیط صادر شده‌اند.
• مزایا: بار شما مستقیماً تا مقصد نهایی چک می‌شود (Need not to re-check).

اگر پرواز اول تأخیر داشته باشد و باعث از دست دادن اتصال شوید، خط هوایی مسئول است و موظف به سوار کردن شما به اولین پرواز جایگزین (اغلب رایگان) است.

در صورت نیاز، خط هوایی ممکن است هتل و ویزای ترانزیت ارائه دهد.

ب) بلیط جداگانه (Separate Tickets)

• تعریف: شما دو یا چند بلیط مجزا از شرکت‌های هوایی (یا حتی یک شرکت) خریده‌اید.
• ریسک:

اگر پرواز اول تأخیر داشته باشد و شما پرواز دوم را از دست بدهید، مسئولیت با شماست و خط هوایی دوم شما را No-Show محسوب می‌کند.

باید بار را خودتان تحویل گرفته و مجدداً در فرودگاه میانی چک کنید.

ویزای ترانزیت باید خودتان بگیرید  و وقت کافی بین پروازها بگذارید.

۲. حداقل زمان مجاز بین پروازها (Minimum Connecting Time – MCT)

• تعریف: کوتاه‌ترین زمانی که خط هوایی یا فرودگاه برای انجام اتصال ایمن بین دو پرواز مجاز می‌داند.
• عوامل مؤثر:
• اندازه فرودگاه (اتصال در فرودگاه بزرگ مثل فرودگاه امام خمینی تهران با استانبول متفاوت است).
• تغییر ترمینال (مثلاً از ترمینال ۱ به ترمینال ۳).
• خروج از منطقه ترانزیت (نیاز به خروج از فرودگاه برای تحویل بار و چک‌این مجدد).
• کنترل پاسپورت و ویزا (در پروازهای بین‌المللی).
• مثال:
• اتصال داخلی به داخلی در یک فرودگاه کوچک: حداقل ۴۵-۶۰ دقیقه.
• اتصال بین‌المللی به بین‌المللی در فرودگاه بزرگ: حداقل ۹۰-۱۲۰ دقیقه.
• اتصال بین‌المللی به داخلی (با خروج از منطقه ترانزیت): حداقل ۱۲۰-۱۸۰ دقیقه.

نکته: اگر خط هوایی به شما زمان اتصال کمتر از MCT پیشنهاد دهد، در صورت از دست دادن اتصال، مسئول جابجایی شما هستید.

۳. قوانین بار در پروازهای کانکشن‌دار

در بلیط یک‌پارچه:

• بار شما معمولاً مستقیماً تا مقصد نهایی تحویل داده می‌شود (به شرطی که هر دو پرواز با یک شرکت یا شرکت‌های هم‌پیمان باشند).
• در فرودگاه میانی، شما نیازی به تحویل گرفتن بار و چک‌این مجدد ندارید.

استثناهای مهم (وقتی باید بار را تحویل بگیرید):

1. اولین ورود به کشور مقصد در فرودگاه میانی:

• مثال: پرواز تهران → استانبول (ترکیه) → فرانکفورت (آلمان).
• در استانبول (اولین نقطه ورود به منطقه شنگن) باید بار را تحویل گرفته، از گمرک عبور کرده و مجدداً چک‌این کنید.

2. تغییر فرودگاه در شهر میانی:

• مثال: ورود به فرودگاه چارلز دوگل پاریس (CDG) و خروج از اورلی (ORY).
• باید بار را خودتان جابجا کنید.

3. بلیط جداگانه: همیشه باید بار را تحویل گرفته و مجدد چک‌این کنید.

 ۴. قوانین گذرنامه، ویزا و ترانزیت

• ترانزیت بدون ویزا (Transit Without Visa – TWOV):
• در برخی فرودگاه‌ها می‌توانید بدون ویزای آن کشور، در منطقه ترانزیت بمانید (مثلاً  استانبول برای بسیاری از ملیت‌ها).
• خروج از منطقه ترانزیت:
• اگر نیاز به خروج از فرودگاه (مثلاً برای اتصال پرواز داخلی) داشته باشید، ممکن است به ویزای ترانزیت یا ویزای توریستی نیاز داشته باشید.
• کنترل مدارک:
• حتی در ترانزیت، ممکن است پاسپورت شما در فرودگاه میانی چک شود.

 ۵. اگر اتصال را از دست دادید (Missed Connection)

در بلیط یک‌پارچه:

• به دفتر خط هوایی (Transfer Desk) در فرودگاه میانی مراجعه کنید.
• خط هوایی موظف است شما را در اولین پرواز موجود به مقصد نهایی جایگزین کند (اغلب رایگان).
• اگر اتصال تا روز بعد به تعویق بیفتد، خط هوایی باید هتل، غذا و احتمالاً ویزای ترانزیت فراهم کند.

در بلیط جداگانه:

• شما مسئول خرید بلیط جدید هستید.
• ممکن است بتوانید از بیمه مسافرتی خود استفاده کنید (اگر پوشش از دست دادن اتصال را داشته باشد).

 ۸. هشدارهای مهم

• “Self-Transfer” یا “Self-Connection” (اتصال خودگردان): اگر خودتان دو بلیط جدا خریده‌اید، خط هوایی هیچ مسئولیتی ندارد.
• تغییر برنامه توسط خط هوایی: گاهی خط هوایی برنامه پرواز را تغییر می‌دهد و زمان اتصال را بسیار کوتاه می‌کند. در این صورت شما حق دارید درخواست تغییر رایگان پرواز کنید.
• بار اضافه: هزینه بار اضافه معمولاً برای کل مسیر (تا مقصد نهایی) محاسبه می‌شود، نه برای هر بخش.

 ۱. خدمات اجباری (طبق مقررات بین‌المللی و داخلی)

الف) در صورت تأخیر یا لغو پرواز که توسط ایرلاین ایجاد شده:

• اگر کانکشن شما به دلیل تأخیر یا لغو پرواز اول طولانی شده و ایرلاین مقصر است، معمولاً موظف به ارائه خدمات زیر است (مخصوصاً در پروازهای بین‌المللی):

مدت زمان کانکشن غیرمنتظره خدمات معمول

۲+ ساعت غذا و نوشیدنی (Voucher غذایی)، دسترسی به اینترنت رایگان.

۵+ ساعت (و گذشتن از نیمه شب) اقامت در هتل (با حمل‌ونقل رفت‌وبرگشت فرودگاه-هتل) + غذا.

کانکشن تا روز بعد هتل کامل + صبحانه + ممکن است ویزای ترانزیت را هم ترتیب دهند (اگر نیاز باشد از فرودگاه خارج شوید).

نکته: این خدمات معمولاً برای بلیط‌های یک‌پارچه (Single Ticket) ارائه می‌شود.

ب) در پروازهای اتحادیه اروپا (طبق قانون EC261):

• برای پروازهای خروج از اتحادیه اروپا یا ورود به آن توسط ایرلاین‌های اروپایی، اگر تأخیر بیش از ۵ ساعت باشد و مسافر نخواهد منتظر بماند، می‌تواند استرداد کامل بلیط + پرواز برگشت به مبدأ را درخواست کند.

 ۲. خدمات داوطلبانه ایرلاین‌ها (برای جلب رضایت مسافر)

برخی ایرلاین‌ها، حتی بدون مقصر بودن، برای کانکشن‌های بسیار طولانی برنامه‌ریزی‌شده (مثلاً ۸+ ساعت) خدمات زیر را ارائه می‌دهند:

ایرلاین / اتحادیه خدمات معمول

ایرلاین‌های خلیجی (امارات، قطر، عُمان ایر) اقامت هتل رایگان برای کانکشن‌های ۸-۱۲+ ساعت در شهر خود (دبی، دوحه، مسقط) + حمل‌ونقل + گاهی تور شهرگردی رایگان.

ترکیش ایرلاینز (در استانبول) تور شهری رایگان (Touristanbul) برای کانکشن‌های ۶-۲۴ ساعته + غذا در برخی موارد.

چاینا سادرن / ایرچاینا هتل رایگان برای کانکشن‌های بیش از ۸ ساعت در گوانگژو/پکن.

اتحادیه‌های هوایی (مثلاً استار الاینس) تخفیف در هتل‌های فرودگاه یا لانج مخصوص برای مسافران کلاس بیزینس/فرست.

 ۳. خدمات مربوط به بار (Baggage)

• در کانکشن طولانی، معمولاً بار شما به مقصد نهایی فرستاده می‌شود و لازم نیست آن را تحویل بگیرید.
• اگر بخواهید به بار خود دسترسی داشته باشید (مثلاً برای تعویض لباس)، باید از ایرلاین اجازه بگیرید و ممکن است بار را به شما تحویل دهند (اما این روند زمان‌بر است).

 ۴. دسترسی به لانج (Lounge) فرودگاه

• به صورت رایگان: برای مسافران کلاس بیزینس/فرست یا دارندگان کارت‌های پرپرواز طلایی/پلاتینیوم.

بار مسافر و محدودیت‌ها باید به چند دسته اصلی توجه کرد که بستگی به نوع سفر (هوایی، زمینی، دریایی) و کلاس پرواز یا قوانین شرکت حمل‌ونقل دارد. در ادامه به‌صورت خلاصه و ساختاریافته توضیح می‌دهم:

۱. پروازهای هوایی (خطوط هوایی)

بار مجاز معمولاً به سه دسته تقسیم می‌شود:

کیف دستی (Personal Item)

کیفی کوچک‌تر از بار کابین که معمولاً زیر صندلی جلوی خود قرار می‌دهید؛ مانند کیف لپ‌تاپ، کیف دوشی کوچک، یا کیف دوربین.

• محدودیت‌ها:
• ابعاد: معمولاً حدود ۴۰×۳۰×۱۵ سانتیمتر (بسته به شرکت).
• وزن: اغلب محدودیت دقیقی ندارد، اما باید سبک و قابل جابجایی باشد.
• تعداد: معمولاً ۱ کیف دستی + ۱ بار کابین مجاز است.
• نکته: برخی خطوط هوایی ارزان (مثل رایان‍ایر) برای کیف دستی هم محدودیت سخت‌گیرانه‌تری دارند.
• بار کابین (Carry-on): کیف یا چمدانی که با خود به داخل کابین می‌برید.
• بار ثبت‌شده (Checked Baggage): چمدان‌هایی که در قسمت بار هواپیما قرار می‌گیرند.

محدودیت‌های معمول:

• وزن:
• بار کابین: معمولاً بین ۵ تا ۱۲ کیلوگرم (بسته به کلاس پرواز و شرکت).
• بار ثبت‌شده: معمولاً بین ۲۰ تا ۳۲ کیلوگرم برای پروازهای اقتصادی (ممکن است به تعداد چمدان‌ها هم بستگی داشته باشد).
• ابعاد:
• بار کابین: مجموع طول+عرض+ارتفاع معمولاً نباید از ۱۱۵ سانتیمتر بیشتر باشد (مثلاً ۵۵×۴۰×۲۰ سانتیمتر).
• بار ثبت‌شده: ابعاد معمولاً تا ۱۵۸ سانتیمتر خطی (مجموع سه بعد) مجاز است.
• اگر وزن یا تعداد بار بیش از حد مجاز باشد، جریمه اضافه بار دریافت می‌شود (ممکن است برای هر کیلوگرم اضافی یا هر چمدان اضافه محاسبه شود).
• بالشت
• اگر بالشت معمولی (غبر الکتریکی) باشد، می‌توانید آن را به‌عنوان بخشی از بار کابین یا کیف دستی حمل کنید.
• اگر بالشت الکتریکی (دارای باتری) باشد، باید در بار کابین و مطابق قوانین حمل باتری حمل شود.
• در بار ثبت‌شده: بدون محدودیت خاص (مگر اینکه حجم آن بسیار بزرگ باشد).
• نکته: اگر بالشت را در دست بگیرید، برخی خطوط هوایی آن را به عنوان «یک قطعه بار کابین» محاسبه می‌کنند.
• کالسکه کودک (Stroller)
• قوانین عمومی:
• معمولاً رایگان و علاوه بر سهمیه بار مجاز شما محسوب می‌شود.
• می‌توانید کالسکه را تا دم درب هواپیما بیاورید و آن را به خدمه تحویل دهید تا در قسمت بار بارگیری شود (Gate Check).
• در مقصد، کالسکه معمولاً در دم درب هواپیما یا روی نوار بار تحویل داده می‌شود.
• انواع:
• کالسکه‌های کوچک و سبک (مثل چتری) ممکن است در صورتی که جمع‌شده و در اندازه بار کابین جا شود، داخل کابین پذیرفته شوند.
• کالسکه‌های بزرگ باید در قسمت بار منتقل شوند.
• نکته: هنگام رزرو، وجود کودک را اعلام کنید و قوانین شرکت را برای ابعاد کالسکه بررسی نمایید.
• ویلچر (Wheelchair)
• قوانین عمومی:
• ویلچر معمولاً رایگان است و جزو سهمیه بار محسوب نمی‌شود.
• دو نوع عمده:

۱. ویلچر معمولی/دستی: می‌توانید تا دم درب هواپیما آن را همراه داشته باشید و سپس برای بارگیری تحویل دهید.

۲. ویلچر الکتریکی/باتری‌دار: به دلیل باتری، نیاز به اطلاع قبلی به خط هوایی دارد (معمولاً ۴۸ ساعت قبل).

• باتری ویلچر الکتریکی:
• باتری باید ایمن و معمولاً از نوع خشک یا gel باشد.
• ممکن است نیاز به جداسازی باتری و حمل آن در کابین باشد (برای جلوگیری از آتش‌سوزی).
• خدمات ویژه:
• معمولاً مسافر دارای ویلچر می‌تواند اول سوار یا آخر پیاده شود.
• در فرودگاه معمولاً صندلی چرخدار یا کمک برای انتقال ارائه می‌شود (ترجیحاً حداقل ۴۸ ساعت قبل درخواست دهید).

نکات مهم برای تمام این موارد:

۱. قبل از پرواز حتماً با خط هوایی تماس بگیرید (مخصوصاً برای ویلچر یا کالسکه‌های غیراستاندارد).

۲. برچسب زدن: روی کالسکه/ویلچر برچسب مشخصات و اطلاعات پرواز نصب کنید.

۳. جمع‌کردن: کالسکه/ویلچر باید قابل جمع‌شدن برای بارگیری باشد.

۴. حق تقدم: مسافران دارای ویلچر یا همراه با کودک معمولاً در سوار/پیاده شدن اولویت دارند.

• قبل از سفر حتماً قوانین شرکت حمل‌ونقل را بررسی کنید (مخصوصاً برای پروازهای ارزان‌قیمت که ممکن است بار رایگان نداشته باشند).
• بار ارزشمند، دارو، اسناد مهم و وسایل الکترونیکی را در بار کابین بگذارید.
• وزن بار ثبت‌شده را با ترازو خانگی قبل از حرکت چک کنید تا از جریمه اضافه بار جلوگیری شود.
• برخی خطوط هوایی برای مسافران دارای کارت اعتباری یا وضعیت خاص (مثل اعضای برنامه پرپرواز) امتیازات بیشتری می‌دهند.

ایست وسایل ممنوعه در کابین هواپیما بسیار گسترده است و عموماً بر اساس ملاحظات امنیتی تعیین می‌شود. در زیر دسته‌بندی اصلی را مشاهده می‌کنید:

مواد ممنوعه:

• بار کابین: مایعات بیش از ۱۰۰ میلی‌لیتر (در ظروف درب‌دار و داخل کیسه پلاستیکی شفاف)، اشیاء تیز، وسایل قابل اشتعال.
• بار ثبت‌شده: برخی وسایل مانند باتری لیتیم اضافی، مواد شیمیایی خاص، سلاح (با مجوز خاص) باید طبق قوانین حمل شوند.

 ۱. سلاح‌ها و اشیای تیز و برنده

• سلاح‌های گرم (تفنگ، کلت، اسلحه هر نوع) و غیر گرم (کمان، نیزه، شمشیر).
• اشیای تیز:
• چاقو (هر نوع و اندازه، حتی چاقوی کوچک)
• قیچی با لبه تیز بلندتر از ۶ سانتیمتر
• تیغ موکت‌بری، تیغ ریش‌تراشی (تیغ یک‌بارمصرف معمولاً مجاز است)
• سوزن خیاطی بلند (سوزن معمولی اغلب مجاز است)
• ابزارهای نوک‌تیز (درفش، سیخ‌کباب، ناخن‌گیر فلزی بزرگ)
• ابزارهای ضربه‌زننده:
• بیسبال، باتون، چماق، چکش.
• ابزارهایی مانند آچار بزرگ.

 ۲. مواد قابل اشتعال و انفجاری

• مواد آتش‌زا: کبریت، فندک (معمولاً یک فندک کوچک قابل حمل در جیب مجاز است، اما نه در چمدان)، مواد شیمیایی آتش‌گیر.
• ترقه، مواد منفجره، دینامیت.
• لاک پاک‌کن (استون)، بنزین، نفت.

 ۳. مایعات، ژل‌ها و کرم‌ها (با محدودیت حجم)

• قانون کلی: مایعات در ظروف بیش از ۱۰۰ میلی‌لیتر در کابین غیرمجاز است، حتی اگر ظرف نیمه‌پر باشد.
• مایعات شامل: آب، نوشیدنی، عطر، اسپری، خمیردندان، شامپو، کرم، روغن، سس.
• شرط حمل:
• تمام ظروف باید در یک کیسه پلاستیکی شفاف و قابل بسته شدن (حداکثر حجم ۱ لیتر) جا شوند.
• هر مسافر فقط یک کیسه مجاز دارد.
• استثنا: داروهای ضروری، شیر کودک و مواد غذایی ویژه پزشکی (نیاز به اعلام قبلی ممکن است داشته باشد).

 ۴. مواد شیمیایی و سمی

• سموم دفع آفات، اسیدها، مواد خورنده.
• مواد رادیواکتیو.

 ۵. برخی وسایل الکترونیکی و باتری‌ها

• باتری‌های لیتیوم یدون اضافی (پاوربانک، باتری یدون دوربین) باید در بار کابین و با محافظت از اتصال کوتاه حمل شوند.
• گجت‌های دارای باتری لیتیوم بزرگ (مثل اسکوتر برقی، هیتر مسافرتی) معمولاً در کابین ممنوع هستند.
• سیگار الکترونیکی: فقط در کابین و همراه خود مسافر (نه در بار ثبت‌شده) مجاز است.

 ۶. سایر وسایل ممنوعه

• آلات موسیقی بزرگ (گیتار بزرگ ممکن است نیاز به صندلی جداگانه داشته باشد).
• اشیای مغناطیسی قوی.
• وسایل ورزشی خطرناک: چوب بیسبال، چوب گلف، چوب اسکی، نیزه غواصی.
• مواد مخدر و داروهای غیرقانونی.

 وسایل مجاز در کابین (با شرایط)

• لپ‌تاپ، تبلت، گوشی موبایل.
• داروهای مایع ضروری (با نسخه و اطلاع به امنیت).
• شیر کودک و غذای کودک به مقدار لازم برای طول پرواز.
• یک عدد فندک یا کبریت روی شخص مسافر (نه در چمدان).
• وسایل کمک‌حرکتی (ویلچر، عصا) با شرایط خاص.

 نکات بسیار مهم

۱. قوانین بین کشورها متفاوت است (مثلاً ورود به برخی کشورها با داروهای خاص ممنوع است).

۲. همیشه قبل از سفر، وب‌سایت خط هوایی و مقصد را بررسی کنید (مثلاً حمل برخی میوه‌ها یا محصولات حیوانی در کابین ممنوع است).

۳. اجسام تیز کوچک (قیچی کوچک ناخن، انبردست کوچک) ممکن است توسط برخی خطوط هوایی مجاز باشند، اما قطعیت ندارد.

۴. در صورت تردید، آن وسیله را در بار ثبت‌شده بگذارید (با چک کردن قوانین بار ثبت‌شده)

– اختیارات خلبان

اختیارات خلبان (کاپیتان هواپیما) بسیار گسترده و بر اساس قوانین بین‌المللی و ملی است. خلبان مسئول نهایی ایمنی پرواز، مسافران و خدمه است. این اختیارات به دو بخش قبل از پرواز و در طول پرواز تقسیم می‌شوند:

 ۱. اختیارات خلبان قبل از پرواز

الف) تصمیم‌گیری فنی و عملیاتی:

• تأیید نهایی آمادگی پرواز (Final Authority):

خلبان می‌تواند حتی پس از تأیید همه واحدها، در صورت تشخیص هرگونه نقص فنی، نامساعد بودن شرایط جوی یا هر نگرانی ایمنی دیگر، پرواز را لغو یا به تأخیر بیندازد. این تصمیم معمولاً غیرقابل چالش است.

• بررسی برنامه پرواز (Flight Plan):

تأیید مسیر، ارتفاع، سوخت مورد نیاز و طرح جایگزین (Alternate Plan) بر اساس آخرین اطلاعات.

• تعیین حداکثر وزن مجاز برخاست (Takeoff Weight):

با توجه به شرایط باند، دما، رطوبت و طول باند، خلبان می‌تواند حداکثر وزن مجاز را محاسبه و در صورت لزوم، از بارگیری بیش از حد جلوگیری کند.

• درخواست تعمیر یا تعویض قطعه:

اگر خلبان از گزارش‌های مهندسی یا بازرسی خود احساس کند وسیله نقصی دارد، می‌تواند خواستار رفع آن قبل از پرواز شود.

ب) اختیارات مربوط به مسافران و خدمه:

• ممانعت از سوار شدن مسافر (Denying Boarding):

خلبان می‌تواند در موارد زیر از سوار شدن یک مسافر جلوگیری کند:

• حالت مستی یا مصرف مواد مخدر.
• رفتار خشونت‌آمیز یا توهین‌آمیز.
• بیماری مسری شدید (اگر تهدیدی برای دیگران باشد).
• امتناع از اجرای دستورات خدمه یا مقررات ایمنی.
• داشتن مدارک نامعتبر یا مشکوک.
• اخراج مسافر از هواپیما (Pre-flight):

حتی پس از سوار شدن، اگر مسافری قوانین را زیر پا بگذارد، خلبان می‌تواند دستور اخراج او را بدهد.

• تعیین خدمه پرواز:

در برخی خطوط هوایی، خلبان در انتخاب یا تأیید خدمه پرواز (مهمانداران) حق نظر دارد.

ج) اختیارات امنیتی:

• دستور تخلیه هواپیما (Evacuation) قبل از پرواز در صورت تهدید امنیتی (مثل بمب یا آتش‌سوزی).
• درخواست بازرسی مجدد مسافران یا بار در صورت شک به نقض امنیت.

 ۲. اختیارات خلبان در طول پرواز

الف) اختیارات فنی و ایمنی:

• تغییر مسیر (Divert) یا بازگشت (Return):

در صورت بروز مشکل فنی، وضعیت اضطراری پزشکی، بدی آب‌وهوای مقصد یا هر تهدید ایمنی.

• تغییر ارتفاع (Altitude Change):

برای دوری از تلاطم هوایی (Turbulence) یا شرایط جوی خطرناک.

• تصمیم به ورود به حالت ایست (Holding Pattern) در نزدیکی فرودگاه در صورت شلوغی یا مشکل در فرود.
• تصمیم به فرود اضطراری (Emergency Landing) در نزدیک‌ترین فرودگاه مناسب.
• کنترل کامل ارتباطات رادیویی و تصمیم‌گیری نهایی در مورد پیام‌های ارسالی به برج مراقبت.

ب) اختیارات انضباطی و امنیتی در پرواز:

• دستور بازداشت مسافر (Restraint):

در صورت رفتار خشونت‌آمیز یا تهدیدآمیز، خلبان می‌تواند دستور بازداشت فرد را توسط خدمه یا مسافران دیگر صادر کند. در برخی کشورها، خدمه مجاز به استفاده از دستبند هستند.

• اجازه ورود به کابین خلبان:

خلبان می‌تواند به دلایل امنیتی از ورود هر شخصی (حتی مهمانداران) به کابین جلوگیری کند.

• ممنوع کردن استفاده از وسایل الکترونیکی در صورت ایجاد اختلال در ابزار ناوبری.

ج) اختیارات در شرایط اضطراری:

• اعلام وضعیت اضطراری (Mayday یا Pan-Pan) و درخواست اولویت در فرود.
• تصمیم به تخلیه اضطراری (Emergency Evacuation) پس از فرود.
• خاموش کردن سیستم‌های غیرضروری برای حفظ انرژی در مواقع بحرانی.

اختیارات امنیت پرواز (AVSEC – Aviation Security) به مجموعه اختیارات و مسئولیت‌های نهادها و پرسنل امنیتی در فرودگاه‌ها و خطوط هوایی اطلاق می‌شود که با هدف پیشگیری از اقدامات غیرقانونی علیه هوانوردی (مانند خرابکاری، حمله، هواپیماربایی) اعمال می‌شود. این اختیارات عمدتاً مبتنی بر کنوانسیون‌های بین‌المللی (مانند شیکاگو و مونترال) و قوانین داخلی هر کشور است.

 ۱. نهادهای دارای اختیار امنیت پرواز

• پلیس یا گارد امنیت هوانوردی (در ایران: پلیس امنیت فرودگاهی تحت نظر فرماندهی انتظامی).
• ماموران امنیتی فرودگاه (غالباً تحت نظارت سازمان هوانوردی کشوری یا شرکت فرودگاه‌ها).
• ماموران امنیت خطوط هوایی (برای بار و مسافر).
• کنترل‌کنندگان مراقبت پرواز (ATC) در محدوده اختیارات خاص.

 ۲. اختیارات کلیدی امنیت پرواز

الف) کنترل دسترسی و بازرسی

• بازرسی کامل مسافران و اشیای همراه (شامل استفاده از گیت فلز، اشعه ایکس، بازدید فیزیکی، پرسشگری).
• بازرسی محموله، بار و پست قبل از بارگیری.
• بازرسی خدمه و پرسنل فرودگاهی حتی با درجه یا موقعیت بالا.
• کنترل مدارک مسافرتی و تطبیق با اسناد هویتی.

ب) احراز هویت و پرسشگری امنیتی

• پرسش‌های امنیتی هدفمند (مثلاً سؤال در مورد بسته‌بندی بار).
• بازداشت موقت برای بازجویی در صورت شک به جعل هویت یا نیت خرابکارانه.
• استفاده از سیستم‌های شناسایی بیومتریک (اثر انگشت، اسکن عنبیه).

ج) بازداشت، مصادره و ممانعت

• مصادره وسایل ممنوعه کشف‌شده در بازرسی (بدون جبران خسارت).
• ممانعت از سوار شدن مسافر مشکوک یا دارای سوابق امنیتی (بر اساس لیست‌های نظارتی مانند No-Fly List).
• بازداشت فرد در صورت کشف سلاح، مواد منفجره یا مدارک جعلی (و تحویل به مراجع قضایی).

د) نظارت و حفاظت فیزیکی

• نظارت تصویری گسترده (دوربین‌های مداربسته) در تمام نقاط حساس فرودگاه.
• گشت زنی مسلح در محوطه فرودگاه و روی آشیانه هواپیماها.
• حفاظت از هواپیما در پارکینگ (Parked Aircraft) و جلوگیری از دسترسی غیرمجاز.

ه) اقدام در شرایط اضطراری

• اعلام وضعیت خطر (Alert Levels) و افزایش تدابیر امنیتی.
• همکاری با خلبان برای فرود اضطراری امنیتی (مثلاً در مورد تهدید به بمب‌گذاری).
• مدیریت بحران در صورت رخداد امنیتی (مانند هواپیماربایی) و هماهنگی با نیروهای ویژه.

 ۳. محدودیت‌های اختیارات امنیت پرواز

• رعایت حریم خصوصی (بازرسی بدنی باید با حفظ شأن افراد و توسط مأمور همجنس انجام شود).
• پرهیز از تبعیض نژادی، قومی یا مذهبی (برخورد باید بر اساس شواهد و اطلاعات باشد).
• پایبندی به قوانین داخلی و بین‌المللی (مانند حقوق بشر و قوانین دادگاهی).
• مستندسازی اقدامات (مثلاً فیلم دوربین یا گزارش کتبی برای مصادره اشیاء).

 ۴. پایه قانونی بین‌المللی

• کنوانسیون شیکاگو (۱۹۴۴): پایه حقوقی حاکمیت کشور بر حریم هوایی.
• کنوانسیون مونترال (۱۹۷۱): سرکوب اعمال غیرقانونی علیه امنیت هوانوردی.
• استانداردهای سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری (ICAO) در annex 17.
• دستورالعمل‌های اتحادیه اروپا و TSA (آمریکا).

اختیارات امنیت پرواز (AVSEC – Aviation Security) به مجموعه اختیارات و مسئولیت‌های نهادها و پرسنل امنیتی در فرودگاه‌ها و خطوط هوایی اطلاق می‌شود که با هدف پیشگیری از اقدامات غیرقانونی علیه هوانوردی (مانند خرابکاری، حمله، هواپیماربایی) اعمال می‌شود. این اختیارات عمدتاً مبتنی بر کنوانسیون‌های بین‌المللی (مانند شیکاگو و مونترال) و قوانین داخلی هر کشور است.

 ۱. نهادهای دارای اختیار امنیت پرواز

• پلیس یا گارد امنیت هوانوردی (در ایران: پلیس امنیت فرودگاهی تحت نظر فرماندهی انتظامی).
• ماموران امنیتی فرودگاه (غالباً تحت نظارت سازمان هوانوردی کشوری یا شرکت فرودگاه‌ها).
• ماموران امنیت خطوط هوایی (برای بار و مسافر).
• کنترل‌کنندگان مراقبت پرواز (ATC) در محدوده اختیارات خاص.

 ۲. اختیارات کلیدی امنیت پرواز

الف) کنترل دسترسی و بازرسی

• بازرسی کامل مسافران و اشیای همراه (شامل استفاده از گیت فلز، اشعه ایکس، بازدید فیزیکی، پرسشگری).
• بازرسی محموله، بار و پست قبل از بارگیری.
• بازرسی خدمه و پرسنل فرودگاهی حتی با درجه یا موقعیت بالا.
• کنترل مدارک مسافرتی و تطبیق با اسناد هویتی.

ب) احراز هویت و پرسشگری امنیتی

• پرسش‌های امنیتی هدفمند (مثلاً سؤال در مورد بسته‌بندی بار)